Zespół kuratorów Kongresu UIA BCN. Zdjęcie: Silvia Poch
Przed Światowym Kongresem Architektów UIA w Barcelonie w 2026 r. (28 czerwca – 2 lipca) ACE rozmawiała z kuratorami Kongresu na temat wizji tego przełomowego wydarzenia i roli, jaką architektura może odegrać w świecie przechodzącym głęboką transformację.
Po raz pierwszy w historii Kongresu UIA kuratorstwo wydarzenia zostało przyznane w drodze międzynarodowego dwuetapowego konkursu, odzwierciedlającego ambicję organizatorów, aby poszerzyć perspektywy i zwiększyć globalne znaczenie Kongresu. Jako pierwsze miasto, które dwukrotnie gościło Światowy Kongres UIA, Barcelona wykorzystuje tę okazję do ponownego przemyślenia zarówno formatu, jak i treści wydarzenia w odpowiedzi na dzisiejsze wyzwania ekologiczne, społeczne, kulturowe i technologiczne.
Pod tematem „Nadchodzące. Architektura dla planety w okresie transformacji”, zespół kuratorski – Pau Bajet, Mariona Benedito, Maria Giramé, Tomeu Ramis, Pau Sarquella i Carmen Torres – postrzega Barcelonę jako globalne laboratorium debaty, wymiany i refleksji. Opracowany we współpracy z międzynarodową siecią współpracowników i Komitetem Naukowym, Kongres zbada, w jaki sposób architektura może reagować na główne przemiany kształtujące nasze społeczeństwa i środowiska.
Organizowany przez Międzynarodowa Unia Architektów (UIA) poprzez Wyższa Rada Stowarzyszeń Zawodowych Architektów Hiszpanii (CSCAE) oraz Stowarzyszenie Architektów Katalonii (COAC), Kongres zrzesza architektów, badaczy, decydentów i praktyków z całego świata.
W tym wywiadzie dla ACE kuratorzy omawiają pomysły napędzające Kongres, od działań w dziedzinie klimatu i odporności miast po mieszkalnictwo, zasoby materialne, opiekę i przyszłe obowiązki zawodu. Ich refleksje dają wgląd w Kongres, który dąży nie tylko do debaty na temat zmian, ale także do zbadania zdolności architektury do aktywnego ich kształtowania.
ACE: Twój zespół kuratorski został wybrany w międzynarodowym konkursie, który nie tylko zaproponował koncepcję Światowego Kongresu UIA, ale także zakwestionował, czym może być kongres architektoniczny. Jaka była dla Ciebie, jako młodego zespołu, reprezentacja tego doświadczenia i jaką rolę Państwa zdaniem odgrywają konkursy dla młodych biur?
Jesteśmy zrównoważonym pod względem płci zespołem składającym się z architektów z różnych pokoleń, z niezależnymi praktykami i wspólnym zaangażowaniem w nauczanie, badania i debatę publiczną. Dla nas konkurs otworzył bardzo cenną przestrzeń: pozwoliło nam to wziąć udział w określeniu nie tylko tematu Kongresu, ale także rodzaju rozmowy, jaką takie wydarzenie mogłoby dziś wywołać.
W związku z tak ważnym wydarzeniem odbywającym się w Barcelonie uważaliśmy, że konieczne jest zadawanie pytań, na które architektura powinna się teraz zwracać i jak światowy kongres może stać się czymś więcej niż sekwencją wykładów. Oczywiście obejmowało to zapraszanie niektórych głosów, ale także tworzenie otwartych formatów uczestnictwa: w ramach międzynarodowego zaproszenia dla uczestników, konkursu studenckiego, warsztatów i programów badawczych opracowanych wokół sześciu linii tematycznych.
Konkursy mogą być bardzo zdrowym narzędziem instytucjonalnym, jeżeli ich wyniki są szanowane i odpowiednio wspierane. W tym przypadku po raz pierwszy zespół kuratorski Światowego Kongresu UIA został wybrany w drodze międzynarodowego konkursu. To, co nastąpiło, to prawie trzy lata intensywnej pracy, rozmów i negocjacji – nie tylko wśród sześciu kuratorów, ale ze znacznie szerszą siecią współpracowników, instytucji i uczestników.
ACE: Wniosłeś również nowe głosy i perspektywy do tego procesu. Jakim przesłaniem podzieliłbyś się z młodymi architektami próbującymi znaleźć swoje miejsce w zawodzie?
Architekturę tę można praktykować na wiele sposobów. Budynek pozostaje oczywiście niezbędny, ale rola architekta nie ogranicza się już do produkcji budynków. Może również odbywać się poprzez badania, politykę publiczną, eksperymenty materialne, procesy uczestnictwa, komunikację, kurację, praktyki środowiskowe, prawodawstwo lub odzyskiwanie wiedzy lokalnej i przodków.
Dla młodszych architektów być może ważne jest, aby nie szukać jednej predefiniowanej ścieżki. Zawód jest znacznie szerszy niż się często wydaje, a wiedza architektoniczna może być przydatna w wielu miejscach: w budynkach, ale także w instytucjach, społecznościach, przepisach, materiałach, terytoriach i debacie publicznej.
ACE: Kongresy są dziś bardzo nasycone treścią. Co to znaczy kuratorować nie tylko program, ale doświadczenie, które pozostaje spójne, nie stając się nakazowe? W jaki sposób zdecydowali Państwo, co należy uwzględnić – a co pominąć?
Nie chcieliśmy, aby Kongres był zorganizowany wokół jednej tezy. Światowy kongres nie powinien przemawiać tylko z jednego punktu widzenia. Architektura zajmuje się jednocześnie klimatem, mieszkalnictwem, materiałami, technologią, opieką, regulacją, różnorodnością biologiczną, nierównością i kulturą. Wszelkie ramy, które byłyby zbyt wąskie, zbytnio uprościłyby ten warunek.
Dlatego Becoming rozwija się w sześciu liniach tematycznych: Bardziej niż ludzki, okrągły, ucieleśniony, współzależny, nadświadomy i dostrojony. Ich nazwiska są celowo otwarte. Są wystarczająco precyzyjne, aby nadać strukturę, ale nie tak zamknięte, że wykluczają nieoczekiwane praktyki. Spójność Kongresu nie wynika z tego, że wszyscy mówią to samo, ale ze stworzenia pola, w którym różne stanowiska mogą się spotykać, nie zgadzać i zanieczyszczać się nawzajem.
Proces selekcji był długi. Rozważaliśmy jakość architektoniczną, ale także reprezentację geograficzną, równowagę płci, różnorodność pokoleniową i różne sposoby praktykowania architektury. Ważne było, aby Kongres nie stał się jedynie ciągiem wykładów znanych architektów. Musiała również obejmować badaczy, filmowców, ekonomistów, inżynierów, artystów, agentów publicznych i praktyki zbiorowe. Ta mieszanka jest miejscem, w którym doświadczenie Kongresu naprawdę nabiera kształtu.
ACE: Idea stawania się Staje się. Architektura dla planety w okresie przejściowym określa architekturę jako stan otwarty i ewoluujący. Jakie obserwacje z praktyki, miast lub szerszych zmian społecznych doprowadziły Cię do tego tematu? Jak sprawić, by „stawanie się” pozostało krytycznym stanowiskiem, a nie neutralnym opisem ciągłych zmian?
Temat pochodzi z bardzo prostej obserwacji: warunki, w których funkcjonuje architektura, zmieniają się bardzo szybko i nie zawsze na lepsze. Zmiana klimatu, utrata różnorodności biologicznej, nierówności mieszkaniowe, niestabilność geopolityczna, presja turystyczna, przyspieszenie technologiczne i nowe formy podatności na zagrożenia przekształcają miasta i terytoria na każdą skalę.
Ale stawanie się nie jest neutralnym świętowaniem zmian. Zmiana może również oznaczać przemieszczenie, spekulacje, wydobycie lub szkody w środowisku. Nie chodzi o to, czy architektura uczestniczy w transformacji, ale jak to robi, dla kogo i z jakimi konsekwencjami.
Stawanie się oznacza dla nas pracę z tym, co już istnieje – budynkami, materiałami, społecznościami, przepisami, wspomnieniami, konfliktami – i próbę ukierunkowania tych warunków na bardziej pożądaną przyszłość. Jest to sposób myślenia o architekturze jako praktyce transformacji, a nie zastępowania.
ACE: Decyzja Barcelony o stopniowym wycofywaniu licencji na wynajem krótkoterminowy do 2028 r. oznacza istotną zmianę w sposobie, w jaki miasto zajmuje się mieszkalnictwem, turystyką i przystępnością cenową. Jak postrzega Pan tę decyzję w kontekście szerszego europejskiego kryzysu mieszkaniowego? W jaki sposób temat ten zostanie poruszony podczas kongresu?
Kryzys mieszkaniowy w Europie nie może być rozumiany jedynie jako problem podaży. Jest to również kwestia wartości ziemi, spekulacji, turystyki, finansjalizacji, regulacji i prawa do pozostania w mieście. Barcelona jest bardzo wyraźnym przykładem tego napięcia, ponieważ presja turystyki i wynajmu krótkoterminowego bezpośrednio wpływa na codzienne życie mieszkaniowe.
Decyzja o stopniowym wycofywaniu licencji na wynajem krótkoterminowy do 2028 r. pokazuje, że prawodawstwo może być niezbędnym narzędziem ochrony czegoś tak podstawowego, jak prawo do godnych i przystępnych cenowo mieszkań. Sama architektura nie jest w stanie rozwiązać tego kryzysu. Ważna jest jakość projektowania, ale także przepisy dotyczące wynajmu, inwestycji publicznych, modeli spółdzielczych, polityki rekultywacji i transformacji istniejących zasobów mieszkaniowych.
Kongres zajmuje się budownictwem mieszkaniowym pod kilkoma kątami: polityka publiczna, mieszkalnictwo spółdzielcze, ponowne wykorzystanie, opieka, życie zbiorowe, prawodawstwo i prawo do miasta. Interesuje nas mieszkalnictwo nie tylko jako typ budynku, ale jako jedno z miejsc, w których architektura, gospodarka i polityka spotykają się najbardziej bezpośrednio.
ACE: Identyfikacja wizualna Kongresu jest bardzo silna i natychmiast rozpoznawalna – użycie koloru żółtego zapewnia wyraźną obecność w całym mieście i jego komunikację. Jak podeszliście do projektowania graficznego jako części intelektualnych i kuratorskich ram Kongresu?
Komunikacja nie jest drugorzędna w stosunku do treści. Kongres tej skali potrzebuje silnych pomysłów, ale potrzebuje również języka wizualnego, który sprawi, że te idee będą widoczne, dostępne i obecne w mieście.
Główna identyfikacja graficzna została wybrana w drodze konkursu przed powołaniem nas na kuratorów i została opracowana przez Pràctica / Principi. Jego użycie koloru żółtego daje Kongresowi natychmiastową i rozpoznawalną obecność publiczną w różnych mediach i kontekstach miejskich.
Oprócz tego współpracowaliśmy z Judit Musachs i Pol Pérez nad serią kolaży związanych z ideą Becoming i sześcioma liniami tematycznymi. Kolaże te nie ilustrują tematów dosłownie. Nachodzą na siebie fragmenty, skale, referencje, materiały i atmosfery. To bardzo bliskie temu, jak rozumiemy Kongres: kwestie ekologiczne pokrywają się z kwestiami materialnymi, mieszkalnictwo z polityką, technologia z percepcją, troska o budownictwo. Praca graficzna pomaga wyrazić ten stan mieszaniny i współzależności.
Otwarte Forum © Becoming: Architektura dla planety w okresie przejściowym. Render przez Anfibio
ACE: Program jest bardzo bogaty, obejmujący wykłady, debaty, wystawy, warsztaty, wizyty w terenie i tydzień studencki. Gdybyś miał podzielić się jednym osobistym zamachem stanu, co by to było?
Trudno wybrać tylko jeden moment, ale zdecydowanie zalecamy sesje plenarne. Będzie jeden dla każdej linii tematycznej, na początku i na końcu każdego dnia. Są to momenty, w których szersze pytania każdego Stania się są omawiane zbiorowo.
Interesuje nas to, że te sesje łączą różne warstwy Kongresu: długoterminowe projekty badawcze, krótkoterminowe warsztaty, zaproszone praktyki i antagoniści krytyczni – postacie z architektury i innych dziedzin, które zostały zaproszone do kwestionowania, rozszerzania, a czasem kwestionowania ram kuratorskich. Sesje te nie są pomyślane jako podsumowania, ale jako momenty konfrontacji, syntezy i debaty wokół oryginalnych wkładów stworzonych specjalnie dla Kongresu.
Czy są chwile, sesje lub spotkania, na które szczególnie czekasz, lub które najlepiej wyrażają ducha stawania się?
Prawdopodobnie Forum Otwarte. Każdego wieczoru, po sesjach w CCIB, prelegenci, którzy uczestniczyli równolegle przez cały dzień, spotykają się w Les Tres Xemeneies del Besòs na otwartej i nieformalnej rozmowie.
Nie ma przygotowanych prezentacji i nie ma ustalonego skryptu. Dyskusja rozpocznie się od pytań przechodzących przez Kongres – czas, transformacja, stawanie się – ale może poruszać się w nieoczekiwanych kierunkach. Następnie jedzenie, napoje i muzyka będą kontynuować rozmowę nad morzem. To połączenie debaty, nieformalności, przestrzeni publicznej, postindustrialnego krajobrazu i świętowania dość dobrze wyraża atmosferę, którą mamy nadzieję, że Kongres może stworzyć.
Disseny Hub Glòries widok z lotu ptaka, dzięki uprzejmości Ajuntament de Barcelona
ACE: Poza samym wydarzeniem, jakie mechanizmy istnieją, aby zapewnić, że pomysły i debaty z Kongresu będą nadal krążyć, wpływać na praktykę lub prowadzić do konkretnych działań później?
Nigdy nie pojmowaliśmy Kongresu tylko jako trzydniowego wydarzenia. Becoming wygenerował już badania, warsztaty, publikacje, wystawy, prace studenckie i współpracę przed samym Kongresem. Niektóre z tych materiałów pozostaną w książce i na wystawie; inne mogą być kontynuowane za pośrednictwem instytucji publicznych, szkół, urzędów lub dalszych badań.
Oczywiście powinniśmy być ostrożni z myślą, że kongres może sam wywołać natychmiastowe działanie. Jego wpływ zależy od tego, co uczestnicy, instytucje i organy administracji zrobią później. Ale Kongres może stworzyć wspólną płaszczyznę. Może łączyć ludzi, którzy pracowali osobno, zapewniać widoczność pilnych pytań i pomagać w zmianie pewnych nawyków zawodowych.
Dla nas sukces nie oznaczałby, że każda propozycja jest stosowana dosłownie. Oznaczałoby to, że Kongres pomaga kwestionować pewne uporczywe refleksy: tworzenie nowych domyślnie, zbyt szybkie rozbiórki, oddzielanie projektu od polityki lub traktowanie materiałów jako abstrakcyjnych zasobów. Na planecie w okresie przejściowym architektura musi nauczyć się naprawiać, ponownie wykorzystywać, negocjować, dbać, stanowić prawo i wyobrażać sobie inaczej.
Czytaj więcej: https://uia2026bcn.org/
