Konsorcjum ARCH-E i Rada Architektów Europy wspólnie zorganizowały konferencję wysokiego szczebla poświęconą konkursom na projekty architektoniczne, w której uczestniczyli architekci, decydenci, organy publiczne i eksperci ds. zamówień publicznych z całej Europy, aby omówić, w jaki sposób konkursy mogą wzmocnić jakość architektury, innowacje i wartość publiczną w środowisku zbudowanym.

Odbywa się w Brukseli; na konferencji MIX podkreślono, że ADC są kluczowym instrumentem zapewniającym wysokiej jakości, zrównoważoną i racjonalną gospodarczo architekturę, a jednocześnie rozwiano rosnące obawy dotyczące fragmentacji regulacyjnej, presji związanej z zamówieniami publicznymi i malejącego dostępu do praktyk architektonicznych.

Podczas wydarzenia wygłosił przemówienie Adam Caruso oraz wypowiedzi czołowych europejskich praktyków i instytucji. Podczas sześciu sesji tematycznych prelegenci przeanalizowali zarówno ramy polityki, jak i praktyczną infrastrukturę kształtującą kulturę konkurencji w Europie.

Zróżnicowany europejski krajobraz ADC

Sesja w dniu Zróżnicowany europejski krajobraz ADC podkreśliła znaczne różnice w sposobie regulowania i wdrażania konkursów na projekty architektoniczne w całej Europie, wskazując jednocześnie na wspólne wyzwania strukturalne.

Grazia Tona (z ARCH-E Partner Technical University of Eindhoven) podkreśliła potrzebę solidnych, wiążących ram regulacyjnych dla ADC, wspartych porównawczymi profilami krajów opracowanymi w ramach prac nad mapowaniem ARCH-E. Zostały one przedstawione jako narzędzia służące analizie i, co najważniejsze, wspieraniu dialogu między klientami, organizacjami zawodowymi i decydentami politycznymi. Podkreśliła również, że dostępność musi wykraczać poza uczestnictwo i obejmować przede wszystkim to, kto kształtuje ramy konkurencji.

Peter Legroe (NAV) wskazał na utrzymujące się luki systemowe we Flandrii, w tym brak jasnych rezultatów, obowiązkowej oceny przez jury i sprawiedliwej rekompensaty. Podkreślił kluczową sprzeczność w obecnej praktyce: projektowanie architektoniczne jest co do zasady wysoko cenione, ale w praktyce często jest niedostatecznie wynagradzane, co skutkuje rozległą nieodpłatną pracą i podważa zrównoważony rozwój zawodowy. Zaapelował o jaśniejsze definicje prawne i proporcjonalne mechanizmy kompensacyjne.

Z Francji Fabien Gantois (CNOA) podkreślił stopniowe zmniejszanie roli konkursów ze względu na rosnące progi, rozszerzenie zamówień na projektowanie i budowę oraz zintegrowane modele zamówień, a także zwiększony rozwój pozaplanowy. Ta zmiana, zauważył, stopniowo przenosi kontrolę z publicznych systemów konkurencji na prywatnych deweloperów i wzywa do reformy w celu rozszerzenia ADC na renowację i wszystkie projekty finansowane ze środków publicznych.

Špela Kryžanowski (od partnera ARCH-E ZAPS) zauważyła, że chociaż modele projektowane są atrakcyjne ze względu na szybkość i prostotę, mogą ograniczać autonomię architektów i grozić pogorszeniem jakości projektu. Podkreśliła, że przyrost wydajności musi być zrównoważony długoterminowym wpływem na standardy architektoniczne i niezależność.

Hanna Bondar (ukraińska posłanka do PE) opisała rosnący, ale wciąż niestabilny krajobraz konkurencji, zwłaszcza w projektach dotyczących przestrzeni publicznej i dziedzictwa kulturowego, ograniczony możliwościami finansowania i wdrażania. Przyszły projekt ustawy ma na celu sformalizowanie procedur konkursowych i rozszerzenie ich wykorzystania w odbudowie i planowaniu.

Zamykając sesję, Philip Steden (z partnera ARCH-E BAK) podkreślił szerszą europejską tendencję spadkową otwartych konkursów, zwłaszcza w Niemczech, i podniósł kluczową kwestię polityczną: czy przyszłość ADC powinna być kształtowana poprzez silniejszą standaryzację prawną, czy też poprzez łagodniejsze, oparte na zawodzie i polityce podejście do kultury zamówień publicznych.

Ogólnie rzecz biorąc, podczas sesji sformułowano ADC jako system znajdujący się pod presją: powszechnie uznawane za kluczowe dla jakości, ale coraz bardziej ograniczone przez fragmentaryczne regulacje, logikę efektywności zamówień i zmieniające się struktury rynku.

Otwarte konkursy, zamknięte drzwi? Perspektywy praktyk architektonicznych

Równolegle do tej dyskusji, sesja Otwarte konkursy, zamknięte drzwi? Perspektywy praktyk architektonicznych zbadała realia, w jakich znajdują się przedsiębiorstwa próbujące uczestniczyć w konkursach transgranicznych. Praktycy z Węgier, Hiszpanii i Belgii zastanawiali się nad możliwościami, jakie stwarzają konkursy w zakresie widoczności i eksperymentowania, wskazując jednocześnie na utrzymujące się bariery, takie jak złożoność administracyjna, ograniczone wynagrodzenie i nierówny dostęp dla mniejszych biur. Rozmowa wywołała szersze pytania o to, w jaki sposób systemy zamówień publicznych mogą pozostać otwarte i ambitne, nie stając się niedostępne.

Efektywność jako efekt uboczny jakości architektonicznej w przetwornikach ADC

Popołudniowy program przesunął się w kierunku związku między jakością projektu, wydajnością i zrównoważonym rozwojem. W Efektywność jako efekt uboczny jakości architektonicznej w przetwornikach ADC, prelegenci twierdzili, że wysokiej jakości procesy projektowania często przynoszą długoterminowe korzyści gospodarcze i środowiskowe. Zamiast postrzegać ambicje architektoniczne i efektywność jako przeciwstawne siły, uczestnicy zasugerowali, że dobrze zorganizowane konkursy mogą generować trwalsze, elastyczne i zasobooszczędne projekty. Wkład przedstawicieli krajowych izb architektonicznych, instytucji publicznych i Davos Baukultur Alliance wzmocnił ideę, że jakość projektu powinna być rozumiana jako wymierny atut publiczny, a nie opcjonalny dodatek kulturalny.

Drzwi otwierające: Wzmocnienie pozycji młodych i wschodzących praktyk za pośrednictwem ADC.

Podczas sesji zdecydowanie pojawiły się kwestie dostępu i wymiany pokoleniowej. Drzwi otwierające: Wzmocnienie pozycji młodych i wschodzących praktyk za pośrednictwem ADC. Prelegenci, w tym przedstawiciele Royal Institute of British Architects i International Union of Architects, zbadali, w jaki sposób konkursy mogą służyć jako jedna z niewielu ścieżek zamówień dostępnych dla młodszych praktyk. W dyskusji podkreślono potrzebę sprawiedliwych kryteriów wyboru, odpowiednich form wynagrodzenia i konkurencji, które zachęcają do innowacji bez nadmiernego obciążania uczestników.

Zamówienia oparte na jakości Łagodzenie zmiany klimatu

Sesja Zamówienia oparte na jakości Łagodzenie zmiany klimatu zajęła się tym, w jaki sposób ADC mogą wspierać ambicje środowiskowe Europy poprzez włączenie kryteriów zrównoważonego rozwoju do zamówień publicznych od najwcześniejszych etapów projektowania. Uczestnicy omówili modele zamówień publicznych umożliwiające priorytetowe traktowanie myślenia opartego na cyklu życia, budownictwa niskoemisyjnego i odporności społecznej, a jednocześnie uznali wyzwania regulacyjne, przed którymi stoją organy publiczne przy równoważeniu innowacji z wymogami zgodności. 

Narzędzia, strategie i platformy: Wspieranie praktyk architektonicznych 

Sesja ta skupiła się na praktycznej infrastrukturze potrzebnej do wspierania praktyk architektonicznych w całej Europie. Narzędzia, strategie i platformy: Wspieranie praktyk architektonicznych przedstawił inicjatywy mające na celu poprawę dostępu do konkursów, dzielenie się wiedzą i tworzenie silniejszych sieci zawodowych. Prelegenci rozmawiali o narzędziach cyfrowych, europejskich platformach i ramach współpracy, które mogłyby sprawić, że konkursy staną się bardziej przejrzyste i żeglowne, zwłaszcza dla MŚP i nowo powstających biur pragnących pracować na arenie międzynarodowej.

Sesja ta rozpoczęła się od prezentacji wyników projektu ARCH-E, ze szczególnym uwzględnieniem jego narzędzi internetowych i sposobu poruszania się po nich: sieć, mapę ADC, glosariusz i narzędzie oceny ADC

Platformy cyfrowe, takie jak Architekturwettbewerb.at system został przedstawiony jako kluczowe narzędzie poprawy przejrzystości, dokumentowania procedur i umożliwienia długoterminowej identyfikowalności w zamówieniach publicznych. Podobne inicjatywy, w tym austriackie Bestevergabe.at, pokazano, w jaki sposób systemy cyfrowe mogą wspierać ustrukturyzowaną ocenę i współpracę na wczesnym etapie między klientami publicznymi a organizacjami zawodowymi.

Prelegenci zwrócili również uwagę na bariery strukturalne dla konkursów w sektorach infrastruktury, w tym złożoność prawną, wymogi w zakresie oceny oddziaływania na środowisko i brak rekompensaty za prace projektowe. Zwłaszcza w małych gminach brakuje doświadczenia, personelu i zdolności do organizowania opartych na jakości zamówień zarówno na usługi architektoniczne, jak i inżynieryjne. Zdecydowanie zaleca się mechanizmy wsparcia dla tych gmin, które znacznie poprawiłyby wyniki zamówień publicznych zarówno pod względem wydajności, jak i jakości.

Europejski program konkurencji EUROPAN został zaprezentowany jako przykład tego, w jaki sposób konkursy mogą generować długoterminowe strategie miejskie, badania naukowe i innowacje, nawet jeśli projekty nie są natychmiast budowane. Jego szersza wartość polega na tworzeniu wiedzy i wspieraniu gmin w ponownym przemyśleniu rozwoju przestrzennego.

Rolę architektów miast i sieci instytucjonalnych uznano za kluczowy, ale słabo rozwinięty zasób służący wzmocnieniu kultury konkurencji w całej Europie.

Z okazji konferencji ACE x ARCH-E na temat konkursów projektowania architektonicznego, która odbyła się w Brukseli, Rada Architektów Europy (ACE) i Międzynarodowa Unia Architektów (UIA) wydały wspólne oświadczenie w oparciu o spostrzeżenia zdobyte dzięki ARCH-E, potwierdzając kluczową rolę konkursów projektowania architektonicznego (ADC) w kształtowaniu wysokiej jakości środowiska zbudowanego. 

Dzień zakończyły uwagi końcowe Glenna Micallefa, który wzmocnił związek między architekturą, przestrzenią publiczną i europejską polityką kulturalną. Jego wystąpienie było odzwierciedleniem szerszego konsensusu, który wyłonił się podczas konferencji: konkursy architektoniczne nie są jedynie ćwiczeniami proceduralnymi, lecz podstawowymi mechanizmami demokratycznymi i kulturowymi, za pomocą których społeczeństwa negocjują przyszłość swojego środowiska zbudowanego.

We wszystkich sesjach pojawiło się wspólne przesłanie: Konkursy na projekty architektoniczne pozostają kamieniem węgielnym wysokiej jakości architektury publicznej w Europie, ale wymagają odnowionego wsparcia politycznego, prawnego i operacyjnego, aby zachować skuteczność.

Prelegenci zaapelowali o jaśniejsze ramy regulacyjne, sprawiedliwsze warunki udzielania zamówień, ściślejszą współpracę instytucjonalną i lepszą infrastrukturę cyfrową, aby zapewnić przejrzystość i dostępność. W dyskusjach podkreślono również potrzebę zrównoważenia modeli zamówień publicznych opartych na efektywności z długoterminową jakością architektoniczną i środowiskową.

Nagrania z konferencji

Sala 1 – Tutaj

Sala 2 – Tutaj

Prezentacje konferencyjne

Sala 1 – Tutaj

Sala 2 – Tutaj