Ein samtale med Tallinn byarkitekt og ACE-styremedlem Andro Mänd 

På 22. april 2026, Brussel vil vere vertskap for by- og statsarkitektmøtet, som samlar leiande urbane utøvarar og beslutningstakarar frå heile Europa. Arrangementet er organisert av Europarådet for arkitektar & og Arch-E-prosjektet.

Programmet finn stad på dei sveitsiske og estiske ambassadane, og vil utforske korleis byar kan sikre arkitektur av høg kvalitet gjennom politikk, designkonkurransar og styringsmodellar. Høgdepunkta inkluderer diskusjonar om Ark-E kvitbok, presentasjonar av beste praksis frå heile Europa, og ei førehandsvising av ACE-UIA-tillegget om arkitektkonkurransar.

Deltakarane vil òg ta del i ein guida arkitektonisk tur i Brussel, vitja nylege prosjekter som Kanal, Gare Maritime og Tour & Drosjar, saman med mindre konkurransebaserte utviklingar som støttar nye praksisar.

I forkant av møtet snakka vi med I nærleiken av Andro Mänd Byarkitekt i Tallinn og medlem av ACEs styre. Arrangementet vil samle over 20 deltakarar, blant dei 18 by- og statsrepresentantar som representerer 11 land (Belgia, Estland, Finland, Tyskland, Irland, Litauen, Nederland, Polen, Romania, Spania og Sverige).

ACE: I forkant av Brussel-møtet, kva ser du mest fram til, og kva ville gjere samtalane med dine europeiske jamaldrande verkeleg effektive?

Andro Mänd: ” Vi ser at byanes betydning aukar. Byar har alltid vore leiande på innovasjon. Verden har aldri forandra seg så fort som no. Derfor er det ekstremt viktig at byarkitektar har ei felles plattform der dei kan dele sine nye initiativar, suksesshistorier og òg feil, slik at andre kan lære av dei. Me har alle eit felles mål, og det er det beste miljøet å bu i. Difor er det viktig å skape ei plattform for systematisk og regelmessig informasjonsutveksling, som òg må ha ein støttestruktur. Fordi ting som er basert utelukkande på entusiasme, diverre ikkje varer lenge”.

ACE: I ein samanheng med felles urbane utfordringar over heile Europa, kva rolle spelar samarbeidsplattformer som Architects’ Council of Europe og ARCH-E-prosjektet for å styrke verknaden av byarkitektar?

Andro Mänd: “ACEs rolle overfor by- og statsarkitektane har så langt vore audmjuk. Heldigvis har det nye ACE-styret no teke by- og statsarkitektar i fokus. Byarkitektar har vore litt fragmenterte og ofte åleine med sine problemar. Dette skyldast mellom anna at mange byar ikkje har ein posisjon som byarkitekt, og i dei attverande byane har dei svært forskjellige roller og posisjonar. Samstundes ser vi kor viktig det har vorte, då byar konkurrerer veldig kraftig om talent, og når dei tiltrekkjer seg talent til byen sin, har byrom av høg kvalitet vorte eit av nøkkelorda. Viss vi kan få dette til å fungere systematisk, trur eg at verknaden av ACE og ARCH-E vil vere svært viktig for europeiske byar, seier han.

ACE: Byar over heile Europa står overfor liknande press — bustad, klima, utvikling — men opererer i forskjellige samanhengar. Kor ser du dei største høva for felles tilnærmingar, og kor må byane halde fram med å vere forskjellige?

Andro Mänd : “Felles tilnærmingar skyldast i stor grad eit forandrande klima, eit aldrande samfunn, ei bustadkrise og ein økonomi som heng etter resten av verd. Dette er problemer som dei fleste av våre byar deler. Vi kan dele kvarandres suksesshistorier og ta dei over og tilpasse dei til å passe våre byar. Våre byar vil halde fram med å vere forskjellige frå kvarandre i alle fall, fordi den største verdien av europeiske byar er dei forskjellige laga dei inneheld. I tillegg til historiske gamlebyar har vi faktisk mange interessante lag frå det 20. århundre. I tillegg har me mykje gammal industriarkitektur, som mange stader har vorte forvandla til noko nytt. Det er nettopp desse laga som skapar dei største og mest interessante skilnadane mellom byane våre. I tillegg er det sjølvfølgjeleg klimaet som skapar skilnaden mellom byane våre, seier han.

ACE: Arkitektkonkurransar er eit sentralt tema i dette arrangementet. Frå ditt perspektiv i Tallinn, der effektive er dei som eit verktøy for å oppnå betre urbane og arkitektoniske resultatar?

Andro Mänd: “Dette er det beste verktøyet. Sidan Estland har ein veldig sterk tradisjon for å organisere offentlege arkitektkonkurransar, har vi òg ei ganske god oversikt over fordelane med dette verktøyet. Vår statistikk viser at gjennomføring av ein arkitektonisk konkurranse legg berre 0,5-0,7% til kostnaden for heile bygningen, men til gjengjeld får vi nokre få forskjellige prosjekter, der vi kan velje det mest passande prosjektet. Viss konkurranseorganiseringssystemet er riktig bygget, legg det ikkje til ekstra tid å gjennomføre konkurransen. Skisseprosjektet er allereie oppnådd gjennom konkurransen, og derfrå kan du umiddelbart gå vidare til å førebu eit forprosjekt.

ACE: Når du ser framover, korleis ser du at byarkitektens rolle utviklar seg?

Andro Mänd: — Eg ser at betydninga av denne rolla aukar. Byanes rolle vert stadig viktigare i Europa. Viss vi vil konkurrere med Asia og Amerika, må vi investere meir i utviklinga av byane våre. Urban plass og bomiljø er svært viktige konkurransefortrinn. Vi må arbeide for at alle dei store europeiske byane har sterke byarkitektar, seier han.

Ved å samle perspektiver frå byar som Vilnius, Lahti, Groningen og Tallinn, har Brussels City Architects-møtet som mål å styrke samarbeidet og styrke rolla som arkitektkonkurransar som eit sentralt verktøy for å oppnå byggmiljøer av høg kvalitet over heile Europa.